طراحی مدل عوامل موثر بر تفکر انتقادی در حسابرسان

نویسندگان

  • حسین آروین * گروه مدیریت دولتی و علوم سازمانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
  • حمیدرضا یزدانی گروه مدیریت دولتی و علوم سازمانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
  • عادل آذر دانشکده مدیریت و اقتصاد، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.
  • غلامرضا کرمی گروه حسابداری، دانشکده مدیریت، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

https://doi.org/10.22105/ssfmi.v3i2.114

چکیده

هدف: با توجه به پیچیدگی روزافزون محیط کسب‌وکار، برخورداری حسابرسان از مهارت تفکر انتقادی برای ارایه گزارش‌های باکیفیت و قابل‌اتکا ضروری است. ازآنجاکه پژوهش‌های پیشین مدل جامعی از عوامل موثر بر تفکر انتقادی حسابرسان ارایه نکرده‌اند، این پژوهش با هدف ارایه مدل چندلایه‌ای عوامل موثر بر تفکر انتقادی حسابرسان انجام شد.

روش‌شناسی پژوهش: این پژوهش از نظر هدف، کاربردی–توسعه‌ای و از نظر روش، کیفی است. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با 17 نفر از خبرگان دیوان محاسبات کشور که با روش‌های نمونه‌گیری هدفمند و گلوله ‌برفی تا دستیابی به اشباع نظری انتخاب شدند، گردآوری و با استفاده از کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل شدند.

یافته‌ها: تحلیل داده‌ها منجر به استخراج 71 کد نهایی، 10 مفهوم فرعی، 7 مفهوم اصلی و 3 مقوله شد. عوامل موثر بر تفکر انتقادی حسابرسان در سه مقوله اصلی شامل عوامل فردی (ویژگی‌های جمعیت‌شناختی، روان‌شناختی و ذهنی)، عوامل زمینه‌ای (محیط خانواده و محیط آموزشی) و عوامل محیط شغلی (محیط شغلی نزدیک و محیط شغلی دور) طبقه‌بندی شدند.

اصالت/ارزش‌افزوده علمی: این پژوهش با ارایه یک مدل چندلایه‌ای از عوامل موثر بر تفکر انتقادی حسابرسان، درک جامع‌تری از ابعاد فردی، زمینه‌ای و شغلی موثر بر این مهارت فراهم کرده و می‌تواند مبنایی برای طراحی برنامه‌های آموزشی، توسعه حرفه‌ای و ارتقای کیفیت حسابرسی در نهادهای نظارتی و حرفه‌ای باشد.

کلمات کلیدی:

تفکر، تفکر انتقادی، حسابرسی، عوامل موثر بر تفکر انتقادی

مراجع

  1. [1] Mautz, & Sharaf, H. H. (1961). The philosophy of auditing. American Accounting Associotiation. https://books.google.com/books/about/The_Philosophy_of_Auditing.html?id=z-MgAMCp8wQC
  2. [2] Royai, R., Yaghoubnejad, A., & Azinfar, K. (2014). The relationship between professional skepticism and professional judgment of independent auditors. Financial Accounting and Auditing Research, 6(22), 67-95. (In Persian). https://civilica.com/doc/1616169/
  3. [3] KPMG. (2017). Audit 2025: The future is now. https://assets.kpmg/content/dam/kpmg/us/pdf/2017/03/us-audit-2025-final-report.pdf
  4. [4] Gharib, M., Rabiian, M., Salsali, M., Hajizadeh, E., Saburi Kashani, A., & Khalkhali, H. R. (2009). Critical thinking skills and tendency to critical thinking in first and last semester students of healthcare management. Iranian Journal of Education in Medical Sciences, 9(2), 125-135. (In Persian). https://sid.ir/paper/59109/en
  5. [5] Ennis, R. H. (1985). Developing minds: A resource book for teaching thinking. https://www.amazon.co.uk/Developing-Minds-Resource-Teaching-Thinking/dp/0871203790
  6. [6] Ennis, R. H. (2010). An outline of goals for a critical thinking curriculum and its assessment. https://criticalthinking.net/longdefinition/
  7. [7] Halpern, D. F. (1998). Teaching critical thinking for transfer across domains: Disposition, skills, structure training, and metacognitive monitoring. American Psychologist, 53(4), 449. https://psycnet.apa.org/doi/10.1037/0003-066X.53.4.449
  8. [8] Hasas Yeganeh, Y., & Mansouri, F. (2010). Inquiry: Critical thinking is a method for exercising professional care and training practitioners when performing audit operations. Chartered Accountant, (12), 84-92. (In Persian). https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/865101/
  9. [9] Roudposhti, F., Yaghoubnejad, A., & Goodarzi, A. (2011). Explaining critical thinking skills in accounting students at Islamic Azad University, Science and Research Branch. Cultural Management, 5(13), 106-115. (In Persian). https://sanad.iau.ir/fa/Journal/jcm/Article/818451
  10. [10] Hosseini, S. H., Nikomaram, H., Rezaei, A. A. (2015). Explaining the factors influencing auditors’ professional skepticism based on individual dimensions. Management Accounting Journal, 8(25), 13-27. (In Persian). https://origin-ir.magiran.com/p1577898
  11. [11] Ahangari, M. (2016). Applying critical thinking in auditing. Chartered Accountant Quarterly, 13(33), 54. (In Persian). https://origin-ir.magiran.com/p1674065
  12. [12] Saeedi Garaghani, M., & Naseri, A. (2017). Individual differences and auditor professional judgment. Financial Accounting and Auditing Research, 9(36), 111-130. (In Persian). https://sanad.iau.ir/Journal/faar/Article/1073841/FullText
  13. [13] Valian, H., Abdoli, M. R., & Karimi, S. (2017). Designing an Interpretive-structural analysis (ISM) model of factors affecting auditors’ professional skepticism. Journal of Value and Behavioral Accounting, 2(4), 215-246. (In Persian). https://elmnet.ir/doc/1809296-38126
  14. [14] Bakhtzamay, M., &, Farhangi, A. A. (2017). Designing the culture model of critical thinking between members of university faculty. Quarterly Journal of Government Organization Management, 5(2), 109-128. (In Persian). https://civilica.com/doc/794697/
  15. [15] Gholamrezaee, M., & Hassani, M. (2019). The effects of personality disorder on auditors’ professional skepticism. Journal of Accounting Knowledge, 10(2), 43-76. (In Persian). https://doi.org/10.22103/jak.2019.13195.2866
  16. [16] Nelson, M. W. (2009). A model and literature review of professional skepticism in auditing. Auditing: A Journal of Practice & Theory, 28(2), 1–34. https://doi.org/10.2308/aud.2009.28.2.1
  17. [17] Heidar, M., & Nikomaram, H. (2018). Thinking styles and professional skepticism in auditing (theory of mental self-government). Journal of Value & Behavioral Accounting, 3(5), 151-185. (In Persian). https://www.sid.ir/paper/260490/en
  18. [18] Mehrani, S., Hasas Yeganeh, Y., Abuei Ardakan, M., & Ganji, H. (2019). Designing a model of audit professional skepticism based on grounded theory. Auditing Knowledge, 19(76), 5-38. (In Persian). https://www.sid.ir/paper/526675/fa
  19. [19] Poorsamiei, M., Abdoli, M., Valiyan, H., & Safari Gerayli, M. (2021). Recognize the approaches of critical thinking of auditors and its representation in the form of link analysis (IQA). Empirical Studies in Financial Accounting, 18(69), 185-210. (In Persian). https://doi.org/10.22054/qjma.2021.51892.2147
  20. [20] Jenkins, E. K. (1998). The significant role of critical thinking in predicting auditing students’ performance. Journal of Education for Business, 73(5), 274–279. https://doi.org/10.1080/08832329809601644
  21. [21] Brady Greenawalt, M. (1997). The internal auditor and the critical thinking process: A closer look. Managerial Auditing Journal, 12(2), 80–86. https://doi.org/10.1108/02686909710160717
  22. [22] Bucaro, A. C. (2019). Enhancing auditors’ critical thinking in audits of complex estimates. Accounting, Organizations and Society, 73, 35–49. https://doi.org/10.1016/j.aos.2018.06.002
  23. [23] Nolder, C. J., & Kadous, K. (2018). Grounding the professional skepticism construct in mindset and attitude theory: A way forward. Accounting, Organizations and Society, 67, 1–14. https://doi.org/10.1016/j.aos.2018.03.010
  24. [24] Poorsamiei, M., Abdoli, M., Safari, G. M., & Valiyan, H. (2020). To develop the auditors’ critical thinking model in evaluating the client financial performances according to total interpretative structural analysis (TISM). International Journal of Finance & Managerial Accounting, 5(18), 21-39. (In Persian). https://www.ijfma.ir/article_16391.html

دانلود

چاپ شده

2026-09-20

شماره

دوره 3 شماره 2 (2026): Strategic Studies in Financial Management and Insurance

نوع مقاله

مقالات شماره جاری

ارجاع به مقاله

آروین ح. ., یزدانی ح. ., آذر ع. ., & کرمی غ. . (2026). طراحی مدل عوامل موثر بر تفکر انتقادی در حسابرسان. مطالعات راهبردی در مدیریت مالی و بیمه, 3(2), 146-162. https://doi.org/10.22105/ssfmi.v3i2.114
Crossref
Scopus
Google Scholar
Europe PMC

مقالات مشابه

##common.pagination##

همچنین برای این مقاله می‌توانید شروع جستجوی پیشرفته مقالات مشابه.